Inleiding

Wat Zijn Leervoorkeuren?

Een leervoorkeur beschrijft de manier waarop iemand informatie tijdens het leren doorgaans het liefst ontvangt, verwerkt of gebruikt.

Bewustwording

Als je je leervoorkeuren kent, kun je bewustere keuzes maken bij verschillende leeractiviteiten.

Beperkingen

Leervoorkeuren zijn geen vaste categorieën die een persoon definiëren. Ze weerspiegelen algemene neigingen die kunnen veranderen door de leersituatie, de taak en andere invloeden.

Van Voorkeuren Naar SPARKS

SPARKS is ontwikkeld door inzichten uit verschillende onderwijsmodellen te bestuderen en te combineren, waaronder VARK, ICAP en uiteenlopende leersituaties. Wat begon als een verkenning van leervoorkeuren, groeide uit tot een model voor het ontwerpen van effectieve leerstrategieën.

1. VARK

Kennismaken Met VARK

Wat Is VARK?

VARK is een model van leervoorkeuren, ontwikkeld door Neil Fleming, dat lerenden helpt nadenken over hoe zij informatie het liefst ontvangen en ermee werken.

Stel dat je een onbekend koffiezetapparaat moet leren gebruiken. Zoek je een afbeelding van de bediening, vraag je iemand om uitleg, lees je de instructies of kijk je naar een demonstratie en probeer je zelf koffie te zetten? Dat zijn verschillende manieren om dezelfde leertaak aan te pakken. VARK geeft ons een gemeenschappelijke woordenschat voor die keuzes.

De letters staan voor Visueel, Auditief, Lezen / Schrijven en Kinesthetisch. Een voorkeur is een aanpak die je vaak kiest bij het leren of communiceren. Ze verschilt van een vaardigheid: een uitleg in een bepaald formaat prettig vinden, zegt op zichzelf niet hoe goed je die hebt begrepen.

VARK houdt rekening met het ontvangen van informatie én ermee werken. Auditief omvat bijvoorbeeld luisteren en spreken, terwijl Lezen / Schrijven zowel lezen als ideeën schriftelijk uitdrukken omvat. De vier beschrijvingen hieronder leggen de voorkeuren uit. De voorbeelden met de koffiemachine illustreren de categorieën; ze toetsen niet je leervermogen.

Waarom Is VARK Ontwikkeld?

Fleming en Mills wilden studenten helpen na te denken over hoe zij leren en bewuste veranderingen in hun studiemethoden aan te brengen. Hun artikel uit 1992 stelde een vragenlijst voor als vertrekpunt voor reflectie. De bedoeling was een gesprek op gang te brengen over wat een lerende anders zou kunnen doen tijdens het studeren.

Dit pakt een praktisch probleem aan: een student kan veel tijd aan studeren besteden zonder de gekozen aanpak te onderzoeken. Als het niet lukt, geeft ‘studeer harder’ weinig aanwijzingen voor wat anders kan. VARK biedt alternatieven: ideeën in een schema ordenen, ze mondeling bespreken, een uitleg formuleren of ze koppelen aan een praktijkvoorbeeld.

Het doel is bewustwording om te zetten in actie. Een voorkeur herkennen wordt nuttig wanneer de student een studiestrategie overweegt, die probeert en controleert of hij de stof nu kan uitleggen of toepassen. Een vragenlijstresultaat alleen bewijst geen beter leren.

Een Korte Geschiedenis

Neil D. Fleming, een onderwijskundige uit Nieuw-Zeeland, ontwikkelde VARK vanuit zijn belangstelling voor de vraag waarom dezelfde lessen niet bij elke student hetzelfde leerresultaat opleveren. Hij introduceerde het model in 1987. In 1992, Neil D. Fleming and Colleen Mills publiceerden het oorspronkelijke artikel Not Another Inventory, Rather a Catalyst for Reflection.

1987Neil D. Fleming introduceert het VARK-model.
1992Fleming en Colleen Mills publiceren het oorspronkelijke artikel.

Het VARK-Model

VARK
Vier leervoorkeuren

Kun Je Meer Dan Één Aanpak Verkiezen?

Ja. VARK noemt een voorkeur voor twee of meer benaderingen multimodaal. Je kunt de handleiding lezen en daarna de machine proberen, of een schema combineren met mondelinge uitleg. Je hoeft niet één categorie te kiezen en die voor elke taak te gebruiken.

Waarom Is Dit Belangrijk Voor Een Docent?

Wanneer een student zegt ‘Ik begrijp het niet’, moet je achterhalen wat die al heeft geprobeerd. VARK geeft concrete vragen voor dat gesprek: heeft de student uitleg gelezen, een schema bekeken, het idee besproken of met een voorbeeld gewerkt? Zo maak je de stap van algemene aanmoediging naar een concrete volgende poging.

Een student blijft bijvoorbeeld een tekst over vraag en aanbod herlezen, maar kan die niet uitleggen. Je kunt vragen het verband te tekenen, hardop uit te leggen of te onderzoeken wat er met een bekend product gebeurt als de vraag stijgt. Dat zijn mogelijke alternatieven. Vraag daarna de student het verband met een nieuw voorbeeld uit te leggen, zodat je het begrip kunt controleren.

De onderwijswaarde zit in het helpen van studenten om bewuste keuzes te maken en te evalueren. Een voorkeur mag de beschikbare benaderingen niet beperken en instructie afstemmen op een opgegeven voorkeur garandeert geen beter leren.

Bronnen: Fleming & Mills (1992) · De VARK-modaliteiten · Multimodale voorkeuren · Wat VARK wel en niet is

2. ICAP

Kennismaken Met ICAP

Een tweede gevestigd perspectief helpt ons verder te kijken dan voorkeuren. In 2014 Michelene T. H. Chi and Ruth Wylie introduceerden zij het ICAP-model om verschillende vormen van cognitieve betrokkenheid te beschrijven. ICAP vraagt niet hoe informatie wordt gepresenteerd, maar wat studenten zichtbaar doen wanneer zij met leermateriaal bezig zijn.

ICAP
Interactief · Constructief · Actief · Passief
Passief → Actief → Constructief → Interactief

Voorkeur En Betrokkenheid Zijn Verschillende Vragen

VARK helpt nadenken over voorkeuren voor het werken met informatie. ICAP helpt nadenken over cognitieve betrokkenheid bij leermateriaal. De voorkeur voor een manier van ontvangen vertelt op zichzelf niet hoe diep iemand met de stof bezig is. De ICAP-hypothese van Chi en Wylie voorspelt meer leren naarmate de betrokkenheid verschuift van Passief via Actief en Constructief naar Interactief, met belangrijke voorwaarden en kanttekeningen.

Waarom De Termen Belangrijk Zijn

ICAP gebruikt Passief en Actief als specifieke categorieën van cognitieve betrokkenheid. SPARKS hoeft die niet exact over te nemen. ICAP is een van de fundamenten waarop we voortbouwen: het laat zien dat informatie ontvangen en ermee omgaan betekenisvol verschillen, en onderscheidt daarnaast Actieve, Constructieve en Interactieve betrokkenheid.

VARK En ICAP Samenbrengen

VARK onderzoekt hoe lerenden informatie het liefst ontvangen en verwerken, terwijl ICAP kijkt hoe zij er cognitief mee omgaan. Beide perspectieven inspireerden VLR–DWK, dat ontvangen van informatie onderscheidt van actief werken met informatie.

Leersituaties worden later geïntroduceerd als aanvullende overweging bij het kiezen van passende leerstrategieën binnen SPARKS.

3. VLR–DWK

Kennismaken Met VLR–DWK

Binnen SPARKS verdeelt VLR–DWK zes doelbewuste leerstrategieën in twee verwante groepen: hoe we informatie ontvangen en hoe we actief of productief werken met wat we hebben geleerd. Het bouwt voort op ideeën uit VARK en ICAP zonder een van beide modellen na te bootsen.

Van Twee Fundamenten Naar Zes Strategieën

VARK en ICAP bieden verschillende perspectieven. Door hun ideeën samen te brengen, ontwikkelden we VLR–DWK.

VARK
Vier leervoorkeuren
Visueel · Auditief · Lezen/Schrijven · Kinesthetisch
ICAP
Vier vormen van cognitieve betrokkenheid
Passief · Actief · Constructief · Interactief
VLR–DWK
Zes leerstrategieën
V · L · R
Informatie ontvangen
D · W · K
Met informatie werken

Dit illustreert ons ontwikkelproces, niet een wiskundige vergelijking of een bewering dat beide gevestigde modellen gelijkwaardig zijn.

Waarom Zes Strategieën?

VARK beschrijft vier voorkeurcategorieën en ICAP vier vormen van betrokkenheid. Dit zijn acht termen uit twee verschillende modellen, geen acht onderling uitwisselbare leerstrategieën. Bij de ontwikkeling van VLR–DWK splitsen we VARK Auditief op in Luisteren en Discussiëren en Lezen/Schrijven in Lezen en Schrijven. Visueel blijft receptief, terwijl Kinesthetisch in ons model aan de productieve kant staat.

Discussiëren en Schrijven kunnen de constructieve ontwikkeling van uitleg en ideeën ondersteunen; betekenisvolle dialoog kan ook de Interactieve modus van ICAP ondersteunen. Maar eenvoudig spreken of schrijven maakt leren niet automatisch Constructief of Interactief. De cognitieve betrokkenheid hangt af van wat de lerende daadwerkelijk doet.

SPARKS
Zes voorkeuren voor actieve en receptieve kennisstrategieën

Het VLR–DWK-Model

VLR–DWK vormt het model binnen SPARKS. VLR staat voor de receptieve strategieën Visueel, Luisteren en Lezen. DWK staat voor de actieve of productieve strategieën Discussiëren, Schrijven en Kinesthetisch. Daartussen bevinden zich kennis en begrip: ontvangen informatie wordt verwerkt voordat die betekenisvol kan worden uitgedrukt, bevraagd, getoetst of toegepast.

VLR–DWK
De zes strategieën binnen SPARKS
PassiefVLR · Receptief
ActiefDWK · Productief

Beweeg over een voorkeur voor meer uitleg · tik op een touchscreen

Voortbouwen Op De Concepten Van VARK

VLR–DWK bouwt voort op de concepten van VARK door het ontvangen van informatie te onderscheiden van het actief werken ermee. Auditief wordt verder uitgewerkt in Luisteren en Discussiëren. Lezen/Schrijven wordt opgesplitst in Lezen en Schrijven. Visueel blijft receptief en Kinesthetisch actief. De samengestelde naam maakt dit onderscheid bewust zichtbaar.

4. DOELBEWUST LEREN

SPARKS: Doelbewust Leren

Leren kan onverwacht gebeuren—bijvoorbeeld wanneer we een fout maken. SPARKS richt zich op bedoelde leeractiviteiten: benaderingen die we bewust kiezen en plannen om ons te helpen leren.

De Neanderthaler En De Vonk

Stel je een neanderthaler voor die twee stenen tegen elkaar slaat. De beweging is kinesthetisch, maar tot nu toe handelt hij alleen. Hij heeft nog niets geleerd over het maken van een vonk.

De stenen raken elkaar en er verschijnt een vonk. Hij ziet de vonk. Door deze visuele informatie wordt het gevolg van zijn handeling zichtbaar: stenen tegen elkaar slaan kan een vonk veroorzaken.

Nu heeft hij iets om op voort te bouwen. Wanneer hij bewust opnieuw de stenen tegen elkaar slaat om de vonk te herhalen, is de kinesthetische handeling niet langer alleen beweging. Het is productief leren dat voortbouwt op informatie die eerst is ontvangen en herkend.

KHandeling
VVisuele informatie
KennisHerkenning
KBewuste handeling

“Als ik verder heb gezien, is het doordat ik op de schouders van reuzen stond.” — Isaac Newton

Als we naar de bovenstaande ideeën kijken, ontstaat een nuttig onderscheid. In het taalonderwijs worden receptieve en productieve vaardigheden onderscheiden, en het verhaal van de neanderthaler laat hun onderlinge relatie zien. We moeten doorgaans eerst zien, lezen of luisteren voordat we betekenisvol kunnen handelen op basis van wat we hebben geleerd, door te schrijven, discussiëren of oefenen.

Dit concept vormt de ruggengraat van het SPARKS-model. Hier begint onze analyse. We onderzoeken of de bovenstaande ideeën over voorkeur en betrokkenheid kunnen worden geordend in receptieve en productieve leerstrategieën en hoe die strategieën op elkaar kunnen inwerken.

Passief · receptief

Ontvangen En Interpreteren

De lerende ontvangt en interpreteert informatie door te kijken, te luisteren of te lezen. Deze informatie kan afkomstig zijn van een uitleg, een observatie of het onverwachte resultaat van een handeling.

🎧 Luisteren📖 Lezen
Actief · productief

Werken Met En Toepassen Van Kennis

De lerende werkt doelbewust met bestaande kennis om ideeën uit te leggen, te bevragen, te testen of toe te passen. Dit kan door te discussiëren, te schrijven of een taak te oefenen.

💬 Spreken / Discussiëren✍️ Schrijven
5. LEERSITUATIES

Leersituaties

Een leerstrategie kiezen vraagt meer dan alleen onze voorkeuren kennen. We moeten ook kijken naar wat we willen bereiken en de omstandigheden waarin we leren. Verschillende leersituaties kunnen om verschillende strategieën vragen. Bij iets onbekends moeten we mogelijk eerst informatie verwerven. Als we al kennis hebben maar voor een praktische taak staan, moeten we die mogelijk toepassen. Nieuwe kennis verwerven, een begrip begrijpen en bestaande kennis toepassen stellen verschillende eisen aan het leren. Deze eisen beïnvloeden welke strategieën passend zijn.

Lees meer over de leersituaties en hun onderzoeksbasis.

Wat Leren We Hiervan?

Auditief omvat zowel luisteren als spreken of discussiëren. Lezen/Schrijven omvat lezen én schrijven. Maar het onderscheid kan belangrijker zijn dan een eenvoudige splitsing van activiteiten. Productief leren heeft iets nodig om mee te werken: informatie moet eerst beschikbaar zijn voordat die doelbewust besproken, beschreven of toegepast kan worden. Receptief leren levert daarom de informatiebasis waarop productief leren voortbouwt. Een voorkeur is slechts een deel van het verhaal. Receptief leren verschaft informatie en kennis om mee te werken. Leren kan vervolgens worden versterkt wanneer studenten actief omgaan met wat zij hebben ontvangen, bijvoorbeeld door erover te discussiëren, te schrijven of het toe te passen. De relatie tussen receptief en actief leren vormt de basis van SPARKS, Six Preferences for Active and Receptive Knowledge Strategies.

6. SPARKS-MODEL

Het SPARKS-Model

SPARKS — Six Preferences for Active and Receptive Knowledge Strategies — vertrekt vanuit het idee dat voorkeur slechts een deel van het verhaal is. VARK biedt een taal om over leervoorkeuren na te denken, terwijl ICAP een model biedt om cognitieve betrokkenheid te begrijpen. Onze analyse voegt een derde onderscheid toe: receptieve en productieve leerstrategieën. SPARKS brengt deze ideeën samen in een model in ontwikkeling en onderzoekt hoe passieve/receptieve en actieve/productieve strategieën elkaar kunnen aanvullen.

VRAAG 1

Hoe Ontvang Ik Informatie Het Liefst?

Dit is het domein van de leervoorkeur: visuele, auditieve, lees-/schrijf- en kinesthetische vormen van informatie.

VRAAG 2

Wat Doe Ik Ermee?

Dit is de vraag naar cognitieve betrokkenheid die ICAP onderzoekt: studenten kunnen informatie ontvangen, erop handelen, er iets nieuws uit genereren of met anderen interactief begrip construeren.

↓

Van Leervoorkeur Naar Effectief Leren

Hier onderzoekt DidacticsLab verder de relatie tussen informatievormen die we verkiezen en strategieën die ons helpen leren. Het doel is niet lerenden in hokjes te plaatsen, maar hen te helpen hun voorkeuren te begrijpen en bewuster met informatie om te gaan.

7. SCHOUDERS VAN REUZEN

Op De Schouders Van Reuzen - Isaac Newton

We hoeven gewoonlijk niet alles zelf vanaf het begin te ontdekken. We ontvangen informatie van docenten, boeken, demonstraties, observaties en anderen en ontwikkelen er kennis uit. Die voorkennis geeft ons iets om te bevragen, bespreken, beschrijven, toetsen en toepassen.

We Hebben Iets Nodig Om Mee Te Werken

Isaac Newtons beroemde metafoor over de ‘schouders van reuzen’ verwoordt een eenvoudige gedachte: bestaande kennis kan het fundament vormen voor verdere kennisontwikkeling. Productief leren ontstaat niet uit het niets. We hebben eerst informatie, ervaring of voorkennis nodig waarop we kunnen voortbouwen.

Ook SPARKS Bouwt Voort Op Eerder Werk

SPARKS wil eerder werk niet vervangen. Het werk van Neil D. Fleming en Colleen Mills biedt een belangrijke basis voor het nadenken over voorkeuren bij het werken met informatie. VARK biedt een eenvoudige en toegankelijke taal om hierover te reflecteren.

Het werk van Michelene T. H. Chi and Ruth Wylie biedt een tweede belangrijk fundament. ICAP onderscheidt vormen van cognitieve betrokkenheid en maakt duidelijk dat de manier waarop informatie wordt aangeboden niet dezelfde vraag is als wat de lerende ermee doet.

SPARKS bouwt op deze fundamenten voort zonder een van beide modellen na te bootsen. VARK en ICAP blijven op zichzelf gevestigde modellen; SPARKS is onze synthese in ontwikkeling die een aanvullende relatie onderzoekt: hoe passieve/receptieve en actieve/productieve leerstrategieën samenwerken. Zoals lerenden voortbouwen op ontvangen kennis, bouwen nieuwe ideeën in het onderwijs voort op het werk van eerdere onderzoekers.

Leer van wat er al is. Handel op basis van wat je weet. Leer van wat er vervolgens gebeurt.

8. LEERCYCLUS

De SPARKS-Leercyclus

Actief of productief leren beëindigt het proces niet. Discussiëren, schrijven en oefenen kan nieuwe informatie en feedback opleveren. Die kan opnieuw worden ontvangen, verwerkt en gebruikt om de volgende handeling te verbeteren.

VLR · OntvangInformatie wordt waargenomen
→
KennisInformatie wordt verwerkt en verbonden
→
DWK · HandelBegrip wordt besproken, opgeschreven of toegepast

Terug Naar De Vonk

Wanneer de neanderthaler bewust opnieuw op de stenen slaat, levert het resultaat nieuwe informatie op. Hij observeert wat er gebeurt, ontwikkelt zijn begrip en kan zijn volgende handeling aanpassen. Productieve actie creëert dus een nieuwe gelegenheid voor receptief leren.

Ontvang. Begrijp. Handel. Leer van wat er daarna gebeurt.

Pagina 2 · SPARKS Toepassen

Ga van het model naar de klas. Ontdek hoe receptieve en productieve strategieën bewust na elkaar kunnen worden ingezet en hoe SPARKS docenten kan helpen plannen wat studenten ontvangen, verwerken en produceren.

SPARKS toepassen →